Kilka dni temu, a dokładniej w sobotę, po niespodziewanie udanym dla naszych skoczków narciarskich drużynowym konkursie skoków w Zakopanem, redaktor TVP zapytał trenera Kruczka, co jest ważniejsze: czy dobre wyniki czy to, że chłopaki się przełamali. Czy użył poprawnej formy?

Odpowiedź na to pytanie jest prosta, aczkolwiek wiąże się z nią pewna ciekawostka obnażająca niekonsekwencję w systemie językowym.

Sprawa kluczowa: rodzaj gramatyczny

Sprawą kluczową dla naszych rozważań jest ustalenie, jaki rodzaj gramatyczny ma rzeczownik chłopak. W liczbie pojedynczej jest to oczywiście rodzaj męski (ten chłopak). Trochę trudniej może być w liczbie mnogiej, w której rodzaje mamy dwa: męskoosobowy i niemęskoosobowy. Ustalenie rodzaju gramatycznego w liczbie mnogiej, podobnie zresztą jak w pojedynczej) lepiej oprzeć nie na definicji ani kryterium semantycznym, gdyż ta metoda bywa zawodna (rodzaj gramatyczny a rodzaj naturalny to dwie różne sprawy…). Lepiej podeprzeć się niezawodną prawidłowością, zgodnie z którą:

Formy rzeczowników rodzaju męskoosobowego łączą się z zaimkiem wskazującym ci (np. ci mężczyźni, ci myśliwi, ci filozofowie), a formy rzeczowników rodzaju niemęskoosobowego łączą się z zaimkiem wskazującym te (np. te stoły, te kobiety, te dzieci).

Forma chłopaki łączy się z zaimkiem te (te chłopaki), więc ma rodzaj niemęskoosobowy.

Przy ustalaniu formy czasownika mu towarzyszącego trzeba podeprzeć się inną regułą:

W 3. os. l.mn. czasowniki w czasie przeszłym łączące się z podmiotem rodzaju męskoosobowego przyjmują końcówkę -li, a łączące sie z podmiotem rodzaju niemęskoosobowego przyjmują końcówkę -ły.

W związku z powyższym w czasownikach towarzyszących rzeczownikowi chłopaki należy w czasie przeszłym użyć końcówki -ły. Tak więc poprawne będą formy chłopaki zrobiły, chłopaki przełamały się itp.

Rodzajowy galimatias

Warto zauważyć, że bardzo podobny, wręcz identyczny, pod względem znaczenia wyraz chłopiec (mający w liczbie pojedynczej tak samo jak chłopak rodzaj męski) ma w liczbie mnogiej rodzaj męskoosobowy (ci chłopcy), a więc zupełnie inny niż chłopaki. Dlatego w połączeniu z nim używać należy form chłopcy zrobili, chłopcy przełamali się itd. Skąd ta rozbieżność? Dlaczego rzeczowniki określające ten sam obiekt mogą mieć różny rodzaj? Bo tak już jest…

I jeszcze jedno, tak przy okazji. Pamiętajmy, że w polszczyźnie mamy rzeczownik chłopiec tworzący formę liczby mnogiej chłopcy i rzeczownik chłopak tworzący formę liczby mnogiej chłopaki (rodzaj niemęskoosobowy) albo… chłopacy (rodzaj męskoosobowy)! Tak, ta ostatnia forma też jest poprawna, chociaż mnie np. (i nie tylko mnie) bardzo kłuje w uszy i najchętniej skazałbym ją na językową banicję…

Podsumowanie

Podsumowując. Można powiedzieć:
chłopcy zrobili, chłopcy przełamali się
chłopaki zrobiły, chłopaki przełamały się
chłopacy zrobili, chłopacy przełamali się

Share on Facebook